Medeniyet (uygarlık) dediğimiz şey kentlerin büyümesi, teknolojide, bilimde, sanatta ilerleme demekse uygarlık durmadan gelişiyor. İnsanlık tarihi de dünden bugüne değişen, gelişen yeni buluşlarla dolu. Bunlar, bütün insanlığın daha rahat, daha güvenli ve daha sağlıklı yaşaması için durmadan artıyor.
Ancak bu uygarlıkları yaratan insanoğlunun ahlaki yönden aynı şekilde geliştiğini söyleyebilir miyiz? Ne yazık ki medeniyet geliştikçe insan ahlakının olumsuz bir değişime uğradığı bir döneme denk geldik, diye düşünüyorum.
Aslında “medeni” sözü medeniyetle de ilgili olsa da bu durumu nasıl açıklamalıyız, bilemiyorum. Bazıları, medeniyet ilerledikçe insan ahlakının birçok yönden bozulmakta olduğundan yakınıyor. Gerçekte teknolojik gelişme arttıkça ahlaki değerler bundan zarar görüyorsa bunu nasıl açıklamalıyız?
Teknoloji alışkanlıklarımızı değiştiriyor mu? Sonuçta durmadan hayatımıza yeni makineler giriyor ve onlarla yaşamaya başlıyoruz. Ancak teknolojik gelişmeler arttıkça, iletişim araçları çeşitlendikçe insan ilişkilerinin de bundan çok etkilendiğini görüyoruz. Buna bir de küçük yaşlardan başlayarak herkesi esir alan sosyal medya canavarını eklersek bu değişimi daha kolay anlayabiliriz.
Eskiden insanlar yüz yüze iletişim kurar, ailesiyle ve komşularıyla daha samimi, daha yakın olurdu. Bugün sosyal medya ve dijital ortamlar sanki yeni bir insan tipi yaratıyor ve insanların o samimi dünyalarını ellerinden alıyor.
Sosyal ilişkiler yeni bir biçime dönüşürken bu “yeni medeniyet” giderek empatiyi, yardımlaşmayı ve sorumluluk duygularını bir bir azaltıyor.
Modern hayat, ekonomik başarıyı ve tüketimi öne çıkarırken adeta her şey maddileşiyor. Manevi değerler geri planda kaldığında bireyler çıkarcı ve bencil davranışlara yönelebiliyor. Manevi değerleri yüceltmesi gerekenler de bu değişimden nasibini aldığında belki en büyük zararı toplumlara kimlik veren millî ve manevi değerler alıyor.
Televizyon, internet ve sinema gibi araçlar ahlaki açıdan tartışmalı içerikleri yaygınlaştırıyor. Şiddet, cinsellik ve zorbalık gibi temalar normalleştiğinde toplumun değer yargıları çatırdıyor.
Kısaca uygarlık sosyal yaşamı hızla değiştirirken bazı insanlar bu değişime ayak uyduramıyor. Geleneksel değerlerle modern yaşam arasında sıkışan bireyler ahlaki kalıplarını korumakta zorlanıyorlar.
Sonuç olarak uygarlık ilerledikçe insan hayatı kolaylaşıyor ama hiç alakası yokmuş gibi görünse de ahlaki değerler bundan etkileniyor. Çünkü teknolojik gelişmelerle ekonomik şartlar bireysel çıkarları öne çıkarıyor. Bunun sonucu olarak sosyal ilişkiler zayıflarken ahlaki değerler de aşınıyor. Peki, bütün bu olumsuzluklar karşısında insanlık bu kadar mı çaresizdir?
Haydi hep birlikte düşünelim bakalım: Elinizdeki telefonları, interneti, televizyonları, makineleri, teknolojinin hayatımıza kattığı kolaylıkları terk edebilir misiniz? Kısaca uygarlıktan vazgeçebilir misiniz? Mümkün değil. Demek ki insanlık uygarlaşmayı yanlış anlıyor ve “medeniyet” için değerlerini terk etmeye başlıyor. Bir bakıma hepimiz gelişen medeniyetin bedelini ödüyoruz.
Buna rağmen ilerlemeyi sadece teknik değil, insani ve ahlaki boyutlarıyla da düşünmeyi öne çıkarabilirsek belki ödediğimiz bedeli en aza indirebiliriz. Bunun için de büyük bir eğitim reformuna ihtiyacımız olabilir. Bir yandan insanın yaşama şartlarını iyileştiren medeniyetle tanıştırırken, diğer yandan modern, medeni insanı yaratacak köklü bir eğitim reformu… Mümkün mü?
