Türkiye’de 65 yaş ve üzeri nüfusun artışı, yaşlı sağlığında koruyucu hekimlik uygulamalarını stratejik bir öncelik hâline getirmiştir. Son yıllarda uluslararası literatürde yayımlanan çalışmalar, yaşlılara uygulanan aşıların yalnızca hedeflenen enfeksiyonları önlemekle kalmadığını; kalp-damar hastalıkları, bilişsel gerileme ve hastaneye yatış riskleri üzerinde de dolaylı fakat anlamlı etkiler oluşturabildiğini göstermektedir (Maggi et al., 2023; Udell et al., 2013).
Türkiye’de Yaşlı Nüfus ve Hastalık Yükü
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan Yaşlı İstatistikleri bültenleri, Türkiye’de yaşlı nüfus oranının istikrarlı biçimde arttığını ve bu yaş grubunda kardiyovasküler hastalıklar, solunum yolu enfeksiyonları ile nörodejeneratif hastalıkların başlıca sağlık yükünü oluşturduğunu ortaya koymaktadır (TÜİK, 2023). Bu tablo, enfeksiyonların yaşlı bireylerde yalnızca akut hastalık değil, uzun vadeli fonksiyon kaybı ve bilişsel gerileme açısından da tetikleyici olabileceğine işaret etmektedir.
Grip Aşısı: Türkiye’de Uygulama Var, Katılım Sınırlı
Türkiye’de grip aşısı, 65 yaş ve üzeri bireylere ücretsiz sunulmaktadır. Ancak saha değerlendirmeleri ve Bakanlık açıklamaları, bu yaş grubunda aşılama oranlarının istenen düzeylere ulaşmadığını göstermektedir (T.C. Sağlık Bakanlığı, 2022). Uluslararası çalışmalarda grip aşısının, yaşlı bireylerde yalnızca grip ilişkili komplikasyonları değil, aynı zamanda miyokard enfarktüsü gibi akut kardiyovasküler olayları da azalttığı bildirilmiştir (Udell et al., 2013). Bu bulgular, Türkiye’de grip aşısının yalnızca mevsimsel bir önlem değil, yaşlı sağlığını korumaya yönelik uzun vadeli bir strateji olarak değerlendirilmesi gerektiğini düşündürmektedir.
Zona Aşısı ve Demans Riski: Türkiye İçin Öngörücü Bulgular
Herpes zoster (zona) enfeksiyonu, Türkiye’de ileri yaş grubunda sık görülmesine karşın çoğunlukla kaçınılmaz bir yaşlılık sorunu olarak algılanmaktadır. Oysa iki dozluk modern zona aşılarının yüksek koruyuculuk sağladığı ve zona aşısı olan bireylerde demans riskinin anlamlı ölçüde daha düşük bulunduğu bildirilmiştir (Maggi et al., 2023). Türkiye’de zona aşısı henüz ulusal aşı takviminde rutin olarak yer almamakla birlikte, bu bulgular özellikle yaşlanan nüfus ve artması beklenen demans yükü açısından dikkat çekici bir potansiyel ortaya koymaktadır.
Covid-19 Aşıları: Türkiye Deneyimi ve Dolaylı Kazanımlar
Covid-19 pandemisi sürecinde Türkiye, ileri yaş gruplarında erken ve yaygın aşılama uygulayan ülkeler arasında yer almıştır. Sağlık Bakanlığı verileri, aşılanan yaşlı bireylerde yoğun bakım yatışları ve Covid-19’a bağlı ölümlerin belirgin biçimde azaldığını göstermiştir (T.C. Sağlık Bakanlığı, 2021). Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölgesi raporları, aşılamanın yaşlı bireylerde uzun süreli iltihaplanma ve damar hasarı riskini azaltarak genel sağlık durumunu koruyabileceğine işaret etmektedir (World Health Organization Europe, 2022).
RSV Aşıları: Türkiye Gündemine Yeni Giren Bir Başlık
RSV enfeksiyonları Türkiye’de çoğunlukla çocukluk çağı hastalığı olarak bilinmekle birlikte, ileri yaş grubunda ciddi alt solunum yolu enfeksiyonlarına ve hastaneye yatışlara yol açabilmektedir. Son yıllarda geliştirilen RSV aşılarının yaşlılarda hastaneye yatış riskini belirgin biçimde azalttığı uluslararası çalışmalarda gösterilmiştir (WHO, 2023). Türkiye’de bu aşılar henüz yaygın kullanılmasa da, yaşlı sağlığı politikalarında önümüzdeki yıllarda daha görünür hâle gelmesi beklenmektedir.
Genel Değerlendirme
Türkiye’de yaşlılara yönelik aşılama politikaları hâlen büyük ölçüde enfeksiyonları önleme ekseninde ele alınmaktadır. Oysa uluslararası literatür ve Türkiye’ye uyarlanabilir veriler, aşıların kalp-damar hastalıkları, bilişsel gerileme ve fonksiyon kaybı gibi yaşlılıkla ilişkili riskleri dolaylı olarak azaltabildiğini göstermektedir (Maggi et al., 2023; Udell et al., 2013). Bu nedenle aşılama, yaşlanan Türkiye nüfusu için yalnızca koruyucu bir sağlık hizmeti değil, uzun vadeli bir halk sağlığı yatırımı olarak değerlendirilmelidir.
Kaynakça
- Maggi S, Fulöp T, De Vita E, Limongi F, Pizzol D, Di Gennaro F, Veronese N. Association between vaccinations and risk of dementia: a systematic review and meta-analysis. Age Ageing. 2025 Oct 30;54(11):afaf331. https://doi.org/10.1093/ageing/afaf331
- T.C. Sağlık Bakanlığı. (2021). COVID-19 Aşı Programı ve Epidemiyolojik Değerlendirmeler. https://www.saglik.gov.tr
- T.C. Sağlık Bakanlığı. (2022). Mevsimsel Grip ve Risk Gruplarında Aşılama. https://www.saglik.gov.tr
- Türkiye İstatistik Kurumu. (2023). İstatistiklerle Yaşlılar. https://data.tuik.gov.tr
- Udell, J. A., et al. (2013). Association between influenza vaccination and cardiovascular outcomes in high-risk patients. JAMA, 310(16), 1711–1720. https://doi.org/10.1001/jama.2013.279206
- World Health Organization Europe. (2022). COVID-19 vaccination and older adults in the WHO European Region. https://www.who.int/europe
- World Health Organization. (2023). Respiratory syncytial virus (RSV) vaccines and older adults. https://www.who.int
